Spotkanie zorganizowane przez COFACE Families Europe oraz KMOP w Atenach z udziałem urzędników wysokiego szczebla – w tym Dimitrisa Papastergiou (Ministra ds. Transformacji Cyfrowej Republiki Greckiej) zgromadziło liderów społeczności europejskiej i międzynarodowej oraz ekspertów ds. AI z ponad 20 krajów.

Czas ten poświęcono na podsumowanie obecnego stanu sztucznej inteligencji, a także na spojrzenie w przyszłość i analizę jej wpływu na rodziny.

Wraz z coraz większym zakorzenieniem sztucznej inteligencji w życiu codziennym, jej wpływ na rodziny rośnie, kształtuje sposób, w jaki pracują, uczą się, sprawują opiekę, komunikują i dbają o bezpieczeństwo w sieci. Europejskie spotkanie eksperckie zgromadziło badaczy, decydentów, ekspertów technicznych, młodzież oraz przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego, aby przedyskutować wpływ sztucznej inteligencji na życie rodzinne i inkluzję społeczną, ze szczególnym uwzględnieniem praw, równości i wzmacniania pozycji w erze cyfrowej.

Przyjmując podejście międzypokoleniowe, uwzględniające prawa dzieci oraz potrzeby osób z niepełnosprawnościami, spotkanie eksperckie stanowiło platformę dla europejskich organizacji rodzinnych i członków sieci COFACE Families Europe do wymiany doświadczeń rodzin w różnych obszarach życia codziennego, przy jednoczesnym badaniu zarówno szans, jak i potencjalnych zagrożeń, jakie niesie ze sobą AI. 

Prelegenci, od poziomu lokalnego po międzynarodowy, przedstawili zarówno przykłady pozytywne, jak i negatywne. Najnowsze dowody przedstawiły OECD oraz Instytut Badań Strukturalnych (z Polski) na temat zagrożeń i szans dla pracowników narażonych na wpływ AI, Komisja Europejska na temat generatywnej AI w szkołach średnich, a także badacze wskazujący, jak integracja AI w usługach społecznych zmienia sposób ich świadczenia.

Kluczowe kwestie  poruszone podczas dyskusji:

• Pojęcie „sztucznej inteligencji” bywa używane jako pojęcie ogólne, co prowadzi do wrzucania wszystkich systemów AI do jednego worka i przypisywania im tych samych zagrożeń. Kluczowe jest precyzyjniejsze definiowanie pojęć, aby móc nazwać ryzyka i szanse właściwe dla każdego typu AI.. Przedstawiciele delegacji ambasadorów “Better Internet for Kids Youth” wspólnie z uczestnikami zastanawiali się nad wpływem AI na młodzież, podkreślając, że edukacja w zakresie AI jest kluczowa.
• Dyskusje na temat zakazów korzystania z mediów społecznościowych oraz systemów AI bywają prowadzone rozdzielnie, choć są ze sobą ściśle powiązane. Platformy społecznościowe wykorzystują uzależniające algorytmy (napędzane przez AI), aby utrzymać aktywność dzieci i młodzieży. Wdrążają również narzędzia bez przeprowadzenia odpowiedniej oceny ryzyka ani bez dbania o dobrowolną zgodę użytkowników. Jest to podejście niespełniające standardów: branża technologiczna ma obowiązek staranności i dbałości o bezpieczeństwo, aby zapewnić wszystkim – a zwłaszcza dzieciom i młodzieży – bezpieczne korzystanie z ich produktów. Dyskutując o „zakazach mediów społecznościowych”, należy położyć większy nacisk na to, które funkcjonalności i cechy (w tym te oparte na AI) mają negatywny wpływ na dzieci i młodzież. Apelowano do branży technologicznej o wdrażanie istniejących przepisów oraz przeprowadzanie ocen wpływu na prawa dzieci na etapie projektowania i wprowadzania nowych funkcjonalności, usług czy cech produktów.
• Tłem dla wszystkich dyskusji były unijne ramy regulacyjne, poddane dogłębnej analizie przez pryzmat potrzeb rodzin COFACE, ze szczególnym uwzględnieniem rozporządzenia w sprawie sztucznej inteligencji (Akt o AI) 
• Sformułowano rekomendacje, aby Akt o AI trafił do codziennych rozmów w domach rodzinnych (tak jak stało się to z RODO). Akt o AI ma na celu ochronę zdrowia, bezpieczeństwa i praw podstawowych, w tym niedyskryminacji i równości. Zawiera mechanizmy ochrony nieletnich w sieci, takie jak zakaz stosowania systemów AI wykorzystujących słabości wynikające z wieku oraz klasyfikację systemów AI wysokiego ryzyka.  Akt obejmuje również gwarancje dotyczące włączenia finansowego w dwóch kluczowych obszarach sektora finansowego: pożyczkach osobistych i hipotekach oraz ocenie ryzyka i wycenie ubezpieczeń na życie i zdrowotnych. Ustawa uwzględnia potrzeby osób z niepełnosprawnościami poprzez wymóg projektowania dostępności, w tym rygorystyczne wymogi, aby systemy AI wysokiego ryzyka były użyteczne dla osób z niepełnosprawnościami. 
• Dyskusja na temat luk regulacyjnych dotykających rodziny – takich jak brak wyraźnego zakazu stosowania narzędzi do cyfrowego rozbierania zdjęć  w Akcie o AI. Biorąc pod uwagę skalę i trwałość szkód związanych z rozbieraniem zdjęć przez AI oraz materiałami przedstawiającymi wykorzystywanie seksualne dzieci, taki zakaz jest konieczny. W kontekście rodzin migrujących Akt o AI pozostawia państwom członkowskim dużą swobodę we wdrażaniu AI przy podejmowaniu decyzji migracyjnych. 
• Rozmowa na temat nowej propozycja Komisji Europejskiej (tzw. „Digital Omnibus”), która stawia pod znakiem zapytania prawa człowieka, w tym prawa dzieci, proponując zniesienie wymogów przejrzystości dla systemów AI wysokiego ryzyka, osłabienie obowiązku edukacji w zakresie AI oraz opóźnienie wdrażania Aktu o AI (w tym w kwestii znakowania wodnego materiałów typu deepfake).
• Pojawił się ogólny apel o wzmocnienie Aktu o AI jako sposobu na wzmocnienie rodzin. Sztuczna inteligencja zmienia nie tylko gospodarki i instytucje, ale po cichu przekształca również życie rodzinne. Jak sprawić, by sztuczna inteligencja wspierała rodziny, zamiast pogłębiać nierówności czy podatność na zagrożenia? Pierwszym krokiem do zapewnienia etycznych, inkluzywnych i wzmacniających rodziny systemów AI jest egzekwowanie silnych unijnych ram regulacyjnych  zaczynając od wzmacniania, a nie osłabiania Aktu o AI. Obecnie proponowane „uproszczenie” Aktu o AI zmniejsza odpowiedzialność firm i z pewnością nie ułatwia lepszej ochrony europejskich rodzin.
• Apel o AI skoncentrowaną na rodzinie (Family-Centred AI): Uczestnicy wielokrotnie wzywali branżę technologiczną do przyjęcia podejścia skoncentrowanego na rodzinie podczas projektowania, wdrażania i zarządzania AI. Miałoby ono stawiać na pierwszym miejscu godność ludzką i relacje oraz wspierać zdolność rodzin do opieki, zapewniania bytu i poczucia przynależności.

Udział w konferencji był dla Fundacji Share the Care inspirującym doświadczeniem. Przykłady działań organizacji z innych krajów oraz możliwość bezpośredniej wymiany doświadczeń pokazały nam, że rozwój AI to nie tylko zagrożenia, ale przede wszystkim ogromny potencjał. Dostrzegamy liczne szanse na to, jak nowoczesne technologie mogą realnie wspierać współczesne rodziny również w Polsce – pomagając im w codziennej organizacji, budowaniu równowagi i wzmacnianiu ich sprawczości.